Küresel petrol fiyatları ve döviz kurundaki hareketlilik, Türkiye’de akaryakıt fiyatlarını doğrudan etkiliyor. Bu etkileri sınırlamak için devreye alınan eşel mobil sistemi, vergi mekanizması üzerinden fiyat artışlarını dengelemeyi amaçlayan geçici bir politika aracı olarak öne çıkıyor.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NEDİR?
Eşel mobil sistemi, petrol fiyatı ya da döviz kurundaki artışların akaryakıt fiyatlarına doğrudan yansıtılmasını engelleyen bir vergi düzenlemesidir. Bu sistemde maliyet artışının tamamı ya da bir kısmı, akaryakıttaki Özel Tüketim Vergisi’nden (ÖTV) karşılanır. Böylece pompa fiyatları daha sınırlı artar.
TÜRKİYE’DE NE ZAMAN YÜRÜRLÜĞE GİRDİ?
Eşel mobil sistemi Türkiye’de ilk kez 17 Mayıs 2018’de uygulanmaya başlandı.
Sistem, farklı dönemlerde uygulanıp kaldırıldıktan sonra son olarak 5 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı kararıyla yeniden yürürlüğe girdi.
NASIL İŞLİYOR?
Sistemin temel mantığı, uluslararası piyasalarda yaşanan artışların tüketiciye birebir yansıtılmamasıdır. Örneğin, akaryakıt maliyetinde artış olduğunda bu artışın büyük bölümü vergiden düşülerek karşılanır, sadece küçük bir kısmı pompaya yansır.
YARARLARI NELER?
Fiyat artışlarını sınırlar: Ani zamların tüketiciye etkisini azaltır.
Enflasyonu baskılar: Taşıma maliyetleri üzerinden genel fiyat artışlarını yavaşlatır.
Tüketiciyi korur: Hane halkı ve ticari işletmeler üzerindeki maliyet yükünü hafifletir.
Piyasa istikrarı sağlar: Küresel dalgalanmaların iç piyasaya etkisini dengeler.
Eşel mobil sistemi, özellikle kriz ve dalgalanma dönemlerinde devreye alınan geçici bir ekonomik araç olarak dikkat çekiyor. Amaç, akaryakıt fiyatlarındaki sert artışların doğrudan vatandaşa yansımasını önlemek ve ekonomik dengeleri kısa vadede korumak.